|
B12 ve Folat beraberce B kompleks vitaminleridir. Folat özellikle yesil yapraklı sebzeler, trunçgiller,kuru fasülye,bezelye,karaciğer ve mayalarda bol bulunurken, B12 kırmızı et,balık,kümes hayvanları,süt ve yumurta gibi hayvansal gıdalarda boldur. Her iki vitaminde normal eritrosit olusumunda, doku ve hücresel onarımda ve DNA sentezinde rol oynar. B12 ayrıca sinir dokusunun sağlıklı gelismesinde önemli iken, folat fetüste olduğu gibi hücrelerin farklılasmasında gerekli bir vitamindir. Her iki vitamin eksikliği de makrositer anemiye neden olur. Megaloblastik anemi denen bu anemi seklinde eritrositler sayıca az fakat boyutça daha büyüktür. Bu eritrositlerin yarı ömrü genellikle normal eritrositlerden daha kısadır ve hemolize daha meyillidir, böylece yorgunluk, zayıflama gibi anemi semptomlarına neden olur. B12 eksikliği aynı zamanda değisik derecede nöröpatiye, ellerde ve ayaklarda uyusma ve karıncalanmalarla sonuçlanan sinir hasarına neden olur. Folat eksikliği ise erken gebelikte gelismekte olan fetüste spina bifida gibi nöral tüp defektleri riskinde artısa yol açar. EKSİKLİK NEDENLERİ Çesitlidir. Yetersiz Alım: B12 birkaç yıl (5 yıl gibi) boyunca karaciğerde depolanabildiğinden ve diyetle de kolaylıkla alındığından eksikliği nadirdir (Amerika da çok az görülür). Genel Malnütrisyon vakalarında veya süt,yumurta,et gibi hayvansal gıda yemeyen vejeteryanlarda eksiklik olusabilir. Ayrıca çocuklarda ve vejeteryanların süt emen bebeklerinde de görülebilir. Çocuk ve bebekler yetiskinler gibi fazla B12 deposuna sahip olmadığından B12 eksikliği belirtileri çabuk gelisir. Folat ise vücutta B12 den daha az depolanabildiğinden diyetle daha sık alınmalıdır ve eksikliği genel malnütrisyonlarda ve diyetsel yetersiz sebze alımında görülebilir. Malabsorbsiyon: Asağıdaki hastalıklarda her iki vitaminin emilimi bozulabilir. Çölyak hastalığı,Crohn hastalığı, Kistik fibrozis, Mide ve İncebarsaklarda bakteriyel asırı çoğalma, azalmıs mide asit üretimi (B12 nin proteinden ayrılması için gerekli), Pernisiyöz anemi (en sık B12 eksikliği nedeni. Normalde midede bulunan paryetal hücrelerce Intrinsik Faktör isimli bir protein sentezlenir. B12 midede bu faktöre bağlanır ve böylece barsaklardan emilir. Pernisiyöz anemide ise çesitli nedenlerden İF sentezi az veya yoktur böylece B12 emilimi olmaz.), Mide ve Barsakların büyük çoğunluğunun alındığı ameliyatlar. Artmıs Kayıp: Karaciğer hastalıkları,Böbrek Hastalıkları,Alkolizm (emilim azalır ve böbreklerden atılımda artar), İlaçlar (fenitoin,metformin ve metotreksat folat eksikliği yapar,ayrıca oral kontraseptifler,östrojen ve bazı antibiyotiklerde B12 ve folat eksikliğine neden olabilirler) Artmıs İhtiyaç: Tüm gebelerde folat ihtiyacı artar. Bu nedenle takviye edilmelidir. Arttığı Durumlar: Klinik olarak pek kullanılmasa da Karaciğer yetmezliği ve lösemide B12 seviyeleri, pernisiyöz anemi ve vejeteryen diyetle de folat seviyeleri artmıs bulunabilir. Numune: Kuru (antikoagülansız) tüpe alınan venöz kan. Her ne kadar sart olmasa da 6-8 saatlik açlık sonrası kan alınması tercih edilmelidir. TEST NASIL KULLANILIR: Baslıca kullanım alanları makrositer aneminin nedenlerini arastırmaktır. Büyük eritrositler (MCV yüksek) ve Hb düsüklüğü varsa test istenmelidir. Ayrıca anlamlı derecede malnütrisyon ve malabsorbsiyon vakalarında seviyelerini görmek için de istenebilir. Yine özellikle yaslılarda mental ve davranıssal değisiklikler varsa bu durumda da testler istenebilir. Nöropati vakalarında B12 istenebilir. Ayrıca uzun süre B12 ve/veya folat tedavisi alan hastalarda da tedavinin etkinliğini görmek için belirli aralıklarla istenirler. Bazı hekimler serum yerine Eritrosit folat düzeyini görmeyi tercih etseler de (normalde serumdan çok daha fazla bulunur) bu konuda genel kabul gören bir yaklasım yoktur. Not: • Bir hastada her iki vitamin eksikliği de olmasına rağmen sadece folik asit tedavisi alırsa B12 eksikliği maskelenebilir. Her iki vitaminin eksikliğinde de olusabilen anemi düzelir ancak B12 eksikliği ile ilgili olan nöropati gerilemez. • Eskiden B12 eksikliği nedenli pernizsiyöz anemi tanısında schilling testi kullanılıyordu,bu test günümüzde de kullanılıyor ancak yerini büyük çoğunlukla anti-paryetal antikorlar ile İntrinsik faktör bağlayıcı antikorlara bırakmıs durumda. Ek Bilgi: Vitamin B12 hücresel metabolizmada birkaç enzimatik reaksiyonda kofaktör olarak rol oynamaktadır ve özellikle metilmalonil-CoA’nın süksinil-CoA’ya dönüsümü için gerekmektedir. Vitamin B12 eksikliği bu enzimatik dönüsüm islevini engellemektedir ve metilmalonik asit (MMA) gibi ikincil metabolitlerde artıs ile sonuçlanmaktadır. MMA’in idrarla atımının artması vitamin B12 eksikliğinin bir göstergesidir. B12 reaksiyonu. Özetle vücudumuz için çok önemli olan bu iki vitaminin eksikliğinin olusmaması için ve sağlıklı bir yasam için sebze meyve ve hayvansal gıdaları uygun oranda almalı ve günümüzün adeta sunilesmis beslenme alıskanlıklarından kurtulmalıyız. |
