StatisticsÜyeler: 302
Haberler: 287
Bağlantılar: 0
Ziyaretçiler: 454201
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Vitamin tanımı ve tarihçe |
|
|
|
Vitamin tanımı ve tarihçeVitaminler, sağlıklı beslenme için küçük miktarlarda alınmaları zorunlu olan, herhangi birinin eksikliği spesifik bir bozukluk ve hastalık meydana getiren organik maddelerdir: Sir James Lancaster, 1601 yılında gemi tayfalarının diyetlerine turunçgil meyvelerini eklemiş ve bunun gemiciler arasında oldukça yaygın olan diş etlerinin kanaması, dişlerin düşmesi ve genel durumun bozulmasıyla karakterize bir hastalığa karşı koruyucu etki gösterdiğini bildirmiştir. Takaki, 1882’de diyetlerine et, arpa, meyve eklenmiş Japon gemicilerinde beriberi olarak bilinen hastalığın tedavi edildiğini gözlemiştir.....
Vitamin tanımı ve tarihçeVitaminler, sağlıklı beslenme için küçük miktarlarda alınmaları zorunlu olan, herhangi birinin eksikliği spesifik bir bozukluk ve hastalık meydana getiren organik maddeler dir: Sir James Lancaster, 1601 yılında gemi tayfalarının diyetlerine turunçgil meyvelerini eklemiş ve bunun gemiciler arasında oldukça yaygın olan diş etlerinin kanaması, dişlerin düşmesi ve genel durumun bozulmasıyla karakterize bir hastalığa karşı koruyucu etki gösterdiğini bildirmiştir. Takaki, 1882’de diyetlerine et, arpa, meyve eklenmiş Japon gemicilerinde beriberi olarak bilinen hastalığın tedavi edildiğini gözlemiştir.Hopkins, 1912 yılında süt içermeyen, karbonhidrat, yağ, protein ve tuzlardan ibaret sentetik diyetle beslenen sıçanların normal olarak büyümediklerini; fakat hayvan başına günde 2 mL süt eklemekle büyümenin normale döndüğünü göstermiştir. Benzer şekilde süt eklenmiş diyetle beslenen sıçanların diyetinden sütün çıkarılmasıyla büyümede durma olduğunu görmüştür. Hopkins, bu gözlemlerinden normal büyük besinlere ek olarak sütte hayvanın büyümesi ve yaşaması için gerekli faktör veya faktörlerin bulunduğu sonucunu çıkarmış; büyüme ve yaşama için gerekli bu faktörlere vitaminler demiştir. Vitaminlerin sınıflandırılmalarıVitaminler, suda çözünen vitaminler ve yağda çözünen vitaminler olmak üzere iki sınıfa ayrılarak incelenirler; ayrıca vitamin benzeri bileşikler de vardır. Suda çözünen vitaminler: Vitamin B1 (tiamin), vitamin B2 (riboflavin), nikotinik asit (niasin), vitamin B5 (pantotenik asit), vitamin B6 (piridoksin), biotin (vitamin H), folik asit, vitamin B12, vitamin C (askorbik asit)’tir.Suda çözünen vitaminlerin birbirinden çok farklı kimyasal yapıları vardır; fakat hepsi polar moleküllerdir; bu nedenle suda çözünürler.Vitamin B12 hariç suda çözünen vitaminler, bitkiler tarafından sentez edilebilirler. Vitamin B12 ve vitamin C (askorbik asit) hariç suda çözünen vitaminlerin depo şekilleri yoktur; diyetle devamlı olarak alınmaları zorunludur. Suda çözünen vitaminler, enzimatik reaksiyonlarda koenzim veya kosubstrat olarak görev alırlar; kofaktör olarak rol oynarlar. Vitamin benzeri bileşikler: Kolin, karnitin, a-lipoik asit, PABA (p-aminobenzoat), inozitol, koenzim Q gibi bileşiklerdir. Vitamin benzeri bileşikler, suda çözünürler; bazı biyokimyasal tepkimelerde katalitik etkilidirler; vücutta sentezlenmemeleri nedeniyle besin maddeleri içinde alınmaları gerekir.Yağda çözünen vitaminler: Vitamin A, vitamin D, vitamin E, vitamin K’dir.Yağda çözünen vitaminlerin hepsi izopren türevi apolar moleküllerdir.Yağda çözünen vitaminlerin emilmeleri için yağ emiliminin normal olması gerekir; yağ emiliminin bozulduğu steatore ve safra yolu tıkanıklıkları, yağda çözünen vitaminlerin malabsorpsiyonu sonucunu doğurur.Bağırsaklardan emilen yağda çözünen vitaminler, şilomikronlar içinde karaciğere taşınırlar. Vitamin A, vitamin D ve vitamin K karaciğerde depolanırlar; vitamin E yağ dokuda depolanır. Yağda çözünen vitaminler, kanda lipoproteinler veya spesifik bağlayıcı proteinler tarafından taşınırlar.Yağda çözünen vitaminler, safra yoluyla atılırlar; idrarla atılmazlar. Vitamin A ve vitamin D’nin yüksek dozlarda alınmaları toksik etkiler meydana getirir. Vitamin D, kalsiyum ve fosfor metabolizmasının düzenlenişi ile ilgisi nedeniyle bir hormon olarak da kabul edilir. Suda çözünen vitaminler Vitamin B1 (tiamin, antiberiberik vitamin) Tiamin, bir pirimidin halkası ile bir tiazol halkası içeren, baz karakterli bir maddedir; doğada tiamin hidroklorür halinde bulunur:Besinlerdeki tiamin, normal pişirme yöntemleriyle bozulmaz. Fakat pişirme ortamına bir alkali eklenirse parçalanır.Tiamin, mikroorganizmalar ve bitkiler tarafından sentez edilir; bunlarda serbest halde bulunur. Bira mayasında, tohumların embriyo ve kabuk kısımlarında bol miktarda tiamin vardır. Bitki yaprakları ve iyi özellikteki kuru otlar önemli miktarda tiamin içerirler. Süt tiamin bakımından zengin olmadığı halde yumurta sarısı tiamince zengindir.Tohumların özellikle dış kabukları tiamin bakımından zengindir; öğütme sırasında tiaminin çoğu kaybolduğu için beyaz ekmek tiamin bakımından fakir bir besin olduğu halde kepekli ekmek tiamin bakımından zengin bir besindir.İnsanlar tiamin ihtiyaçlarını besinleriyle dışarıdan sağlarlar; koyun ve sığır gibi bazı geviş getiren hayvanlar rumenlerinde yaşayan, atlar ise kalın bağırsaklarında yaşayan bakteriler tarafından sentez edilen tiamin ile karşılayabilirler. Domuz, köpek, kedi, kanatlılar ve insanda, bağırsaklarda oluşan tiamin yetersizdir.Tiamin, bağırsaklardan kolayca emilir; vücutta depolanmaz; fazlası idrarla atılır.Bütün canlı hücrelerde tiamin vardır; metabolizma olayları için gereklidir. Tiamin, en azından karaciğerde ve beyinde bulunan ATP’a bağımlı bir tiamin pirofosfokinaz tarafından tiamin pirofosfata (TPP) dönüştürülerek aktiflenir:Tiaminin aktif şekil olan tiamin pirofosfat (TPP), çeşitli enzimatik reaksiyonlarda aldehit grubunun transferinde görev yapan bir koenzimdir; koenzimi TPP olan bazı enzimler ve görevli oldukları metabolik yollar ile yıkılan ve oluşan bağlar şunlardır:TPP’ın koenzim olarak görev aldığı a-keto asitlerin nonoksidatif ve oksidatif dekarboksilasyonu ve transketolaz reaksiyonları önemlidir: Tiamin eksikliğinde, piruvatın oksidatif dekarboksilasyonunun bozulması sonucu kanda piruvik asit ve laktat artar ki bu durum vitamin B1 avitaminozunun tanısı için önemlidir; transketolaz reaksiyonlarının olmaması sonucu glukozun direkt oksidasyonu ve NADPH oluşumu olamaz.TPP, böbreklerde fosfatını kaybeder; kısmen serbest tiamin halinde kısmen de konjuge sülfat esteri haline çevrildikten sonra vücuttan atılır.Günlük tiamin gereksinimi, yaşa, metabolizma durumuna, tiaminin bağırsak florasının bakterileri tarafından sentez edilme ölçüsüne ve besinlerde vitamin parçalayan enzimlerin bulunmasına bağlıdır. Yetişkin insanlarda günlük tiamin ihtiyacı 1-2 mg kadardır; bu ihtiyaç, bitkisel ve hayvansal besinler tarafından karşılanır. Ancak ateş hali, hipertiroidizm, artmış kas faaliyeti, gebelik ve emzirme gibi metabolizmanın yükseldiği durumlarda günlük ihtiyaç miktarı artar. Besinlerdeki lipid ve proteinler, tiamin tasarruf ettirici etki gösterirler. Günlük gereksinimin yarısı kadar tiamin ile aylarca beslenenlerde sinirlilik, depresyon ve kavgacılık görülmüştür. Diğer vitaminlerin eksikliği ile birlikte olan tiamin eksikliği hallerinde beriberi hastalığı tablosu ortaya çıkar. Beriberi hastalığında nöritler ve felçler şeklinde sinir sistemi bozuklukları ile kalp-damar sistemi fonksiyon bozuklukları; yaş beriberide ayrıca ödem görülür. Tiamin besinlerde yaygın şekilde bulunduğundan ve rumende sentez edilebildiğinden tavuklar dahil evcil hayvanların beslenmesinde tiamin eksikliği bir sorun oluşturmaz. Tiamin eksikliğinde kanatlılarda polinöritis meydana gelir; köpeklerde iştah azalması, gelişmenin yavaşlaması, kaslarda zayıflık ve polinöritis görülür; domuzlarda iştah azalması, kusma, solunum güçlüğü ve zayıflık meydana gelir. Tiaminsiz beslenen güvercinlerde başın geriye sırta doğru çekilmesiyle karakterize opistotonus görülür. Domuz, tavuk, köpek ve kedide günlük yemle alınması gerekli tiamin miktarı 1,5-8 mg arasındadır. |
|
|
|
