StatisticsÜyeler: 302
Haberler: 287
Bağlantılar: 0
Ziyaretçiler: 454208
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
BÖBREKLER VE İDRAR |
|
|
|
BÖBREKLER VE İDRAR BöbreklerBöbrekler retroperitoneal aralıkta, insanlarda her birinin ağırlığı 150 g kadar olan bir çift organdır: Böbreklerde fonksiyonel ünite nefrondur. Yapılan hesaplara göre her bir böbrekte 1-1,25 milyon kadar nefron bulunmaktadır: Her bir nefron glomerül denen kılcal damar yumağı içeren Malpighi cisimciği ile böbrek tüplerinden oluşur:
Glomerül denen kılcal damar yumağı (P) Bowman kapsülü (B) denen çift yapraklı bir kapsülle sarılmış ve böylece Malpighi cisimciği oluşmuştur. Malpighi cisimciğinin bir kutbundan bir arter dalı girer (A) ve çıkar (E), karşı kutbundan da böbrek tüpleri (T) çıkar.Bowman kapsülünün (B) iç yaprağı tek katlı yassı hücrelerden yapılı ince bir membran halindedir ve tamamiyle glomerülü örter. Glomerül kılcal damar endoteli ve Bowman kapsülü iç yaprağı, aralarındaki bazal membran ile birlikte filtrasyon membranı oluştururlar. Bowman kapsülünün dış yaprağı böbrek tüpleri (T) ile birleşir ve devam eder.Böbrek tüpleri glomerülden itibaren proksimal tüp (PCT), Henle kulpu (Henle), distal tüp (DCT) ve kollektör kanallar (ET) diye fonksiyonel bölümlere ayrılırlar. Henle kulpunda da inen dal, henle ince ve çıkan dal tanımlanır. Böbreklerin işlevleriBöbreklerin ekskretuvar, regülatuvar, endokrin ve metabolik işlevleri bilinmektedir: Böbreklerin ekskretuvar işlevleriBöbrekler istenmeyen metabolik son ürünler ve diyet ile alınan fazlalık inorganik maddelerin idrar içinde atılımını sağlarlar. İdrar, böbreklerde oluşan ve idrar yolları ile atılan bir biyolojik sıvıdır. İdrar içinde çözünmüş ya da süspansiyon durumunda bulunan çeşitli maddeler organizmadan uzaklaştırılmaktadır. İdrar oluşumu, nefronda glomerüler filtrasyon, tubuler sekresyon ve tubuler geri emilim olayları sonucunda gerçekleşir: İnülin, mannitol, sakkaroz, sodyum hiposülfid, sodyum ferrisiyanür gibi maddeler sadece glomerüler filtrasyona uğrayıp tubuler geri emilim ve tubuler sekresyona uğramazlar. Sadece glomerüler filtrasyona uğrayıp tubuler geri emilim ve tubuler sekresyona uğramayan maddeler eşiksiz maddeler olarak tanımlanırlar. İnülin, mannitol, sakkaroz, sodyum hiposülfid, sodyum ferrisiyanür gibi maddeler eşiksiz maddelerdir.Üre gibi bazı maddeler glomerüler filtrasyona ve tubuler geri emilime uğrarlar.Kreatinin gibi bazı maddeler glomerüler filtrasyona ve tubuler sekresyona uğrarlar.Glomerüler filtrasyon, plazmanın filtrasyon membranından ultrafiltrasyonla süzülerek Bowman kapsülü aralığına geçmesidir.İki böbreğin yapısında bulunan 2x106 kadar glomerülüsten günde yaklaşık 1700 litre kan geçer. Böbreklerden geçen kandan 160-180 litre kadar plazma ultrafiltratı böbrek tübülüslerine geçerek primer idrarı oluşturur. Primer idrarda çok az protein de bulunur.Tubuler geri emilim, Bowman kapsülü aralığından tüp lümenine gelen plazma ultrafiltratındaki su ve suda çözünmüş maddelerin geri alınmasıdır.Primer idrarın 150 litre kadarı proksimal tüplerde elektrolitler, glukoz ve amino asitlerle birlikte geri emilir: Sodyum ve klorür ile suyun %13’ü de distal tüplerde geri emilir. ADH, distal tüplerde suyun geri emilimini kontrol eder. Aldosteron da sodyumun geri emilimini kontrol eder. ADH ve aldosteron, sonuçta idrarın konsantre olmasını sağlarlar: Proksimal tüplerde glukoz geri emilimi sekonder ve primer aktif transport mekanizmalarıyla olur: Tubuler sekresyon, bazı maddelerin tüp hücreleri tarafından direkt olarak kandan alınıp tüp lümenine atılmasıdır.Böbrekler, idrar oluşturup atmak suretiyle çeşitli görevler yerine getirmektedir ki bu görevler şu şekilde sayılabilir: 1) Ekstrasellüler ve intrasellüler sıvılar arasındaki dengeyi koruyacak oranda su ve tuz atılmasını sağlamak. 2) Normal asit-baz dengesini koruyacak şekilde asit ve baz atılmasını sağlamak. 3) Artık metabolik ürünleri vücuttan uzaklaştırmak. 4) Vücutta fazla bulunan maddelerin vücut için gerekli olmayan karışımlarını atmak. Böbreklerin regülatuvar işlevleriBöbrekler, kanın ve dolayısıyla interstisyel ve intrasellüler sıvıların optimal kimyasal kompozisyonlarının devamlılığını yani homeostazisi sağlarlar. Organizmanın su ve plazma volümlerinin düzenlenmesi, iç ortamın iyon dengesinin düzenlenmesi, plazmanın onkotik basıncının düzenlenmesi, asid-baz dengesinin düzenlenmesi, böbreklerin regülatuvar işlevlerindendir: Böbrekler vasıtasıyla proton atılmasının mekanizmaları topluca şu şekilde şematize edilebilir: Böbreklerin endokrin işlevleri1) PGA2 , PGE2 , PGF2 oluşumu ile vazodilatasyon ve kan basıncını düşürücü etki. 2) Renin-anjiotensin-aldosteron sistemi ile kan basıncını yükseltici etki. 3) Eritropoietin ile eritropoezin uyarılması. 4) İnsülin, glukagon ve aldosteronun yıkılımı. 5) 1,25-dihidroksikolekalsiferol (aktif vitamin D3) oluşumu böbreklerin endokrin işlevleridirler: Böbreklerin metabolik işlevleriGlutaminden amonyak oluşturulması ve gliserol, fruktoz, amino asitlerin karbon iskeletlerinden glukoz oluşturulması (glukoneojenez), böbreklerin önemli metabolik işlevleridir: |
|
|
|
