StatisticsÜyeler: 302
Haberler: 287
Bağlantılar: 0
Ziyaretçiler: 454209
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Böbrek patolojilerinin belirlenmesi için yapılan testler |
|
|
|
Böbrek patolojilerinin belirlenmesi için yapılan testlerGlomerüler filtrasyon fonksiyonu ile ilgili testler Glomerüler filtrasyon fonksiyonu ile ilgili testler, klirens testleridir. Klirens, böbreklerin birim zamanda bir maddeden temizledikleri kan veya plazma miktarıdır.Dışarıdan madde verilerek ekzojen klirens testleri ve dışarıdan herhangi bir madde verilmeden endojen klirens testleri yapılabilir.
Ekzojen inülin klirensiİnülin gibi sadece glomerüler filtrasyona uğrayıp tubuler geri emilim ve tubuler sekresyona uğramayan eşiksiz maddelerin ekzojen klirensi, glomerüler filtrasyon hızı(GFR)’nı tam olarak yansıtır. Ekzojen inülin klirensi, 125 mL/dakika kadardır. Üre klirensiGlomerüler filtrasyona ve tubuler geri emilime uğrayan ürenin klirensi, inülin klirensinden daha düşüktür. Üre klirensi GFR’nın %40-70’ini yansıtır. Üre klirensi glomerüler fonksiyonun durumunu saptamada önemlidir. Üre klirensi proteinden fakir diyetle beslenmede, diyare veya kusma sonucu oluşan dehidratasyonda düşük bulunur, poliüri durumunda, kafein ve süt alımında ise yüksek bulunur. Fiziksel aktivite ve idrar miktarı da üre klirensini etkiler.İdrar akışı dakikada 2 mL’den fazla ise glomerüler filtrattaki ürenin az bir kısmı (%40) tubulusler tarafından geri emilir ve bu durumda maksimal üre klirensi hesaplanır: İdrarda üre(%mg)Max.üre klirensi = ¾¾¾¾¾¾¾¾¾ x Dakika idrar volümü(mL) Serumda üre(%mg) İdrar akışı azaldıkça ürenin tubuluslerden geri emilimi artar. İdrar akışı dakikada 2 mL veya daha az ise standart üre klirensi hesaplanır: İdrarda üre(%mg)Standart üre klirensi = ¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾ x Serumda üre(%mg) Maksimal üre klirensinin normal değeri 46-99 mL/dakika (75 mL/dakika), standart üre klirensinin normal değeri 40-60 mL/dakika (54 mL/dakika) kadardır. Glomerüler harabiyet, renal kan akımının azalması, Bowman kapsülü basıncında artma durumlarında üre klirensi düşüktür.Üre klirensinin normalin %si olarak %60-70 olması, hafif böbrek yetmezliğini gösterir, %20-40 olması orta derecede böbrek yetmezliğini gösterir, %20’den düşük olması terminal dönemde böbrek yetmezliğini gösterir. Kreatinin klirensiKreatinin klirensi, böbrekler tarafından kreatininden 1 dakikada temizlenen kan volümüdür. Glomerüler filtrasyona ve tubuler sekresyona uğrayan kreatinin’in klirensi, inülin klirensinden daha büyüktür. Kreatinin, kreatin’in anhidridi ve idrarla atılım şeklidir. Kreatinin glomerüllerden süzülür, geri emilmez, tubuluslerden az miktarda sekrete edilir. Kreatinin böbreklerden tamamen atıldığından glomerüler filtrasyon hızını ölçmek için kreatinin klirensi çok değerli bir ölçüdür. Kreatinin klirensi, diyetten, egzersizden, protein yıkılım olaylarından, idrar miktarından etkilenmez. Kreatinin klirensi, böbrek patolojilerini saptamada üre klirensinden daha değerlidir. Ancak hatalı idrar toplama ve idrar toplama periyodunda aşırı egzersiz, kreatinin klirensinde de hatalara neden olur.Kreatinin klirensi mL/dakika olarak şu formülle hesaplanabilir: İdrarda kreatinin(%mg)Kreatinin klirens = ¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾ x dakika idrar volümü(mL)Serumda kreatinin(%mg)Kreatinin klirensinin normal değeri erişkin bir kadında 85-125 mL/dakika; erişkin bir erkekte 97-140 mL/dakika kadardır. Kreatinin klirensi böbrekte harabiyet oranında düşer, böbrek yetmezlik derecesini ölçen en iyi testlerden biridir.Kreatinin klirensinin ölçümü için hastalardan 24 saatlik idrar toplaması istenir. Bunun için hasta sabahleyin örneğin saat 07.00’de kalkınca idrarını tuvalete yapar ve mesanesini tamamen boşaltır. Bundan sonraki idrarlarının tamamını uygun volümde büyükçe bir kaba yaparak idrarını toplar. Toplama sırasında idrar kabı buzdolabında veya soğukta saklanmalıdır. Hasta ertesi sabah saat 07.00’deki idrarını da aynı toplama kabına yapar ve böylece toplanan 24 saatlik idrar laboratuvara ulaştırılır. Proksimal tüp aktivitesi ile ilgili testler Proksimal tüp aktivitesi ile ilgili testler konsantrasyon testi ve dilüsyon testidir.Konsantrasyon testiKonsantrasyon testi için 24 saat süre ile sadece katı gıdalarla beslenme sağlanırken 3 saatte bir alınan idrar örneklerinde dansite ve volüm ölçülür. Konsantrasyon testinde normalde idrar dansitesi 1022-1032 arasında ve toplam idrar volümü 300-700 mL arasında olmalıdır. Patolojik konsantrasyon testi, tubuler epitel hasarını, renal kan akımının yetersizleştiğini veya nefron sayısının azaldığını düşündürür.Dilüsyon testiDilüsyon testi için sabah saat 07.00’de mesane boşaltılır ve 1,5 litre az şekerli soğuk çay 30 dakika içinde içirilir. Daha sonra saat 12.00’ye kadar her yarım saatte bir idrar alınarak dansitesi ölçülür ve toplanır. Dilüsyon testinde normalde içirilen sıvı miktarına eşit miktarda sıvı çıkmalı ve idrarın en fazla çıkarıldığı örnekte idrar dansitesi 1002’ye düşmelidir. Dilüsyon testinde idrar dansitesinin 1005-1008 arasında kalıp daha aşağıya düşmemesi, tubuler yetmezlik düşündürür. Adrenal yetmezlik, dolaşım bozukluğu, ADH salıverilişinde düzensizlik durumlarında, böbrekte bir bozukluk olmasa dahi dilüsyon testi sonuçları patolojiktir. Sıvı ve elektrolit metabolizmasının bozulduğu kalp yetmezliği, eklampsi ve hipertansiyonda dilüsyon testi yapılmaz. Renal ekskresyonu ölçen testlerFenolsülfofitaleyn (PSP) testi renal ekskresyonu ölçen testtir. Renal kan akımını ölçen testlerParaaminohippürat (PAH) ve diodrast klirens testleri renal kan akımını ölçen testlerdir.Paraaminohippürat (PAH) ve diodrast, kanın böbreklerden bir defa geçişi sırasında böbrekler tarafından tamamen alınıp atılırlar. Sağlıklı bir kişide PAH klirensi 574 ml/dakika olarak bulunmuştur. Bu, böbreklerden 1 dakikada 574 mL plazma geçtiğini ifade eder. Böbrek patolojilerini belirlemede kan analizleriNPN bileşiklerinin tayini, serum proteinlerinin tayini ve serum elektrolitlerinin tayini böbrek patolojilerini belirlemek için yapılan önemli kan analizleridir.NPN bileşiklerinin tayiniSerum üre düzeyi, renal işlevlerin kısıtlı bir göstergesidir. Normalde üre olarak %15-39 mg, BUN olarak %7-18 mg kadardır (Üre = 2,14 x BUN). Serum kreatinin düzeyi, böbrek işlevlerinin daha değerli bir göstergesidir.Serum ürik asid düzeyi, böbrek yetmezliklerinde diğer NPN bileşikleri düzeyleri ile birlikte yükselir. Serum proteinlerinin tayiniTotal serum proteini düzeyi, normalde %6-8 g, serum albumin düzeyi %3,5-5,0 g, serum globulin düzeyi %2,5-3,5 g kadardır. Nefrotik sendromda %2,5g’a ve hatta %1,0 g’a düşen hipoalbuminemi ile a2 ve b-globulin artışı saptanır. Akut glomerülonefritte a, b ve g-globulin fraksiyonlarının üçü de artar.Serum elektrolitlerinin tayiniSerum sodyum düzeyi, renal yetmezlikte azalır.Serum potasyum düzeyi, renal tubuler yetmezlikte azaldığı halde GFR’nın azaldığı durumlarda yükselir.Serum kalsiyum düzeyi, nefrotik sendrom ve üremide azalır.Serum inorganik fosfor düzeyi, nefrotik sendrom ve üremide artar.Serum magnezyum düzeyi, kronik renal yetmezlikte yükselir.Serum klorür düzeyi, akut böbrek yetmezliğinde düşer. Böbrek patolojilerini belirlemede idrar analizleri Bir biyokimya laboratuvarında idrarın incelenmesi sonucunda, böbrekleri etkileyen sistemik hastalıklar ile ilgili klinik ipuçları elde edilir, böbreklerin ve alt üriner sistemin yapısal ve fonksiyonel bozuklukları aydınlanır. Hasta açısından örneklerin eldesinde herhangi bir zorluğa yol açmaması, hekim açısından ekonomik olması, basit reaktifler ve araçlarla yürütülebilmesi, buna karşın önemli bir bilgi kaynağı olması, idrar incelemelerini hasta ile ilgili fiziksel bakının vazgeçilmez bir bölümü kılmaktadır.İdrarın fiziksel özelliklerinin incelenmesi24 saatlik idrar volümü, kronik renal yetmezliğin başlangıç döneminde poliüriktir, prerenal ve terminal dönemde ise oligüriktir. İdrar dansitesi, kronik glomerülonefritin terminal döneminde izostenüriktir.İdrarda protein aranmasıNefrotik sendromda 24 saatlik idrarda 3 g’dan yüksek protein saptanır, 30 g kadar olan olgular bildirilmiştir. Akut glomerülonefritte idrarda yüksek molekül ağırlıklı globulinler de çıkar.İdrarda glukoz aranmasıGebelerde ve bazı böbrek hastalıklarında renal eşik değerinin düşmesine bağlı olarak idrarda glukoz saptanır. İdrar sedimentinin mikroskopik incelenmesiAkut glomerülonefritte makroskopik ve mikroskopik hematüri karakteristiktir. İdrar sedimentinde silendirlerin görülmesi böbrek parankim hastalığına işaret eder. Çeşitli böbrek hastalıklarında biyokimyasal bulgularAkut glomerülonefritte (akut nefritik sendrom) bulgularAkut glomerülonefrit (akut nefritik sendrom)’da hipertansiyon, gözde ve ellerde ödem, oligüri ve hematüri başlıca bulgulardır.Akut glomerülonefritte inülin, üre ve kreatinin klirensleri, glomerüllerde inflamatuvar değişiklikler ve GFR’nın azalması nedeniyle düşer. Başlangıçtan 6 ay sonra da inülin, üre ve kreatinin klirenslerinin düşük olması, kronikleşmeyi gösterir. Üre klirensi %50’nin altına düştüğünde kanda üre düzeyi yükselir. Akut glomerülonefritte, fulminan olgular hariç başlangıç döneminde tubuler işlevler normaldir.Proteinüri ve tuz-su tutulmasına bağlı plazma dilüsyonu nedeniyle hipoproteinemi oluşur.Günde 3 g’dan düşük proteinüri saptanır.Akut glomerülonefritte idrar dansitesi başlangıçta artar, daha sonra izostenüri görülür.Makroskopik ve mikroskopik hematüri saptanır. İdrar sedimentinde eritrosit silendirleri, hiyalen silendirler, granüle silendirler, lökosit silendirleri görülebilir. Kronik glomerülonefritte bulgularKronik glomerülonefritte proteinüri başlangıçta en önemli bulgudur.Hastalık ilerledikçe izostenüri saptanır.Konsantrasyon kusuruna bağlı poliüri başlangıçtan beri vardır.İdrar sedimentinde eritrositler ve lökositler artmıştır, hiyalen ve granüle silendirler de görülür. İleri dönemde poliüri, hematüri ve silendirürinin azalması, sağlam nefron kalmadığını göstermesi bakımından çok ciddi bir durumdur. Nefrotik sendromda bulgularNefrotik sendromda massif albuminüri, hipoalbuminemi, hiperlipemi ve ödem karakteristik bulgulardır. Glomerüler permeabilitenin artışına bağlı olarak massif proteinüri 24 saatlik idrarda 5-30 g olabilir. Hipoproteinemi ve hipoalbuminemi, albumin kaybı ve hepatik sentez yetersizliği nedeniyle oluşur. a1 ve g-globulinler azalır. a2 ve b-globulinler, fibrinojen artar. Serum transferrininin azalmasıyla serum demiri ve total demir bağlama kapasitesi düşer.Proteine bağlı kalsiyumun azalmasıyla serum total kalsiyum düzeyi %5,7 mg’ın altına düşebilir. Serumda kolesterol ve fosfolipidler artar.Trigliseridler normaldir veya az artar.İdrar sedimentinde hiyalen, granüle ve mum silendirlerle oval yağ cisimcikleri ve dejenere epitel hücreleri görülür. Akut renal yetmezlikte bulgularAkut renal yetmezlikte başlangıçta GFR hızlı olarak düşer. İyileşme döneminde ise GFR artar. Başlangıçta oligüri, iyileşme döneminde poliüri görülür.Klirens değerleri düşüktür.Kanda üre ve kreatinin artmıştır.İdrar dansitesi hipostenüriktir. Kronik renal yetmezlikte bulgularKronik renal yetmezlikte kanda NPN bileşikleri artışı görülür.Hipostenürik ve izostenürik poliüri vardır.Hiponatremi, hipokloremi, hipotansiyon nedeniyle addison krizine benzer bulgular ve kollaps gözlenir. Plazma potasyumu başlangıçta normal olabilir, terminal dönemde artmış yıkıma bağlı olarak hiperkalemi görülür. Hipermagnezemi, nörolojik belirtilere neden olabilir.Vitamin D azalmasına bağlı olarak hipokalsemi ve hiperkalsiüri görülür, fosfat retansiyonu olur.Total lipid ve trigliserid artışı görülür.Metabolik asidoz ve anemi gelişir. |
|
|
|
